काठमाडौँ । महिलावादी अनुसन्धानमा आधारित पुस्तक 'महिला आन्दोलनको सहखोजी : सन्धान सङ्ग्रह' को दोस्रो संस्करण मङ्गलबार नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, कमलादीमा सार्वजनिक गरिएको छ ।
पुस्तकको विमोचन प्रमुख अतिथि त्रिवि मानविकी तथा सामाजिक शास्त्र सङ्कायका डिन प्रा.डा. दुबीनन्द ढकाल, द स्टोरी किचेनका सहसंस्थापक तथा अध्यक्ष डा. जया लुईंटेल र कार्यकारी सदस्य निर्मला ज्ञवाली, विमोचन सम्पादक तथा मेन्टर डा. हरिकला अधिकारी तथा लैङ्गिक अध्ययन विभागकी प्रमुख जमुना शिवाकोटी र सिनासका कार्यकारी निर्देशक डा मृगेन्द्र बहादुर कार्की र फेलो/लेखकहरुले संयुक्त रुपमा गर्नुभएको थियो ।
पुस्तकमा नेपालका महिला र महिला भित्रका विविध महिलाहरुको अनुभव, भोगाइ र संघर्ष तथा राजनीतिक/सामाजिक आन्दोलनहरुमा गरेको योगदानहरु समेटिएका छन् ।
यो पुस्तक द स्टोरी किचेन र त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) लैङ्गिक अध्ययन केन्द्रीय विभागको सहकार्यमा प्रकाशित भएको हो ।
पुस्तकमा २५ जना फेलो/लेखकहरुका आलेखहरु समावेश छन् । ती आलेखका विषय शीर्षकहरुमा महिला भित्रका विविधताका साथै दलित एवं आदिवासी जनजाति समुदाय भित्रका अपाङ्गता भएका महिलाहरुले भोगिरहेको बहुतहको विभेदको अवस्था तथा लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक समुदायका सवालहरु समावेश छन् ।
पुस्तकको समीक्षा गर्दै त्रिवि पत्रकारिता तथा आमसञ्चार केन्द्रीय विभागका प्रमुख प्रा.डा. कुन्दन अर्यालले नेपालको महिला आन्दोलनका लागि यस पुस्तकको महत्तव रहेको भन्दै नेपाली समाजभित्रका वैकल्पिक विषयहरु पहिचान र उठान गरेको बताउनुभयो ।
केही आलेखहरु एकदमै सशक्त रहेको भन्दै डा अर्यालले यो पुस्तक नेपाली महिला आन्दोलन तथा समाज अध्येताहरुका लागि सन्दर्भ सामग्री हुने बताउनुभयो । त्यसैगरी अर्का समीक्षक समाजशास्त्री डा मीना पौडेलले एउटै वर्ग र उस्तैउस्तै इतिहास लेखन भइरहेको सन्दर्भमा यो पुस्तक इतिहास लेखनको वैकल्पिक यात्रा भएको बताउनुभयो ।
परम्परागत अनुसन्धान विधिले टाउको गनेर तथ्याङ्क निकाल्ने अनुसन्धान भन्दा महिलावादी अनुसन्धान विधि फरक रहेको भन्दै यस विधिमार्फत सामाजिक न्यायको लेखन यस पुस्तकमा समेटिएको बताउनुभयो ।
उहाँले सन्धान फेलोहरूले गरेको अनुसन्धान प्राज्ञिक उद्देश्यले वा प्राज्ञहरुले गरेको होइन तर, प्राज्ञिक ज्ञान निर्माणका लागि महत्त्वपूर्ण आधार हुने पनि बताउनु भयो ।
कार्यक्रममा 'पुस्तान्तरण, विविधता र समावेशिताको दृष्टिकोणबाट पुस्तकको महत्व' बारेमा युवा अधिवक्ता तथा अभियन्ता कुन्जनी परियार, महिला मानवअधिकारकर्मी श्यामकुमारी साह र जेनजी अभियन्ता मोनिको निरौलाले पनि पुस्तकले विविधताका सवाललाई समेटेको बताउनुभयो ।
कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि त्रिवि मानविकी तथा सामाजिक शास्त्र सङ्कायका डिन प्रा.डा. दुबीनन्द ढकालले पुस्तकमा उल्लेखित विषयहरुबाट अरु धेरै विषयहरु खोतलिएको भन्दै समाजमा बाहिर नल्याइएका विषयको पहिचान पुस्तकमा रहेको बताउनुभयो ।
साथै उहाँले महिलाका वास्तविक अनुभव र भोगाइहरुलाई समेटेर सैद्धान्तीरकरण गर्न सकिने आधार पनि यो पुस्तक हुन सक्ने बताउनुभयो ।
कार्यक्रमका अतिथि वक्ता सिनास (CNAS) का कार्यकारी निर्देशक डा मृगेन्द्र बहादुर कार्कीले सन्धान र पुस्तकको बाहिरी पृष्ठमा औँठाछापको प्रयोग गर्नुको अर्थ महत्वपूर्ण रहेको भन्दै यसले हरेक व्यक्तिको आफ्नै पहिचान हुन्छ भन्ने सन्देश सबैमा पुर्याउने बताउनुभयो ।
उहाँले हाम्रो औँठाछापको चिन्ह कसैको पनि एक अर्कासँग नमिल्ने वा आफ्नै पहिचानको हुने भएकाले यो पुस्तकले पनि हरेक महिलाको आफ्नै पहिचान हुनुपर्छ भन्ने आशय रहेको बताउनुभयो ।
द स्टोरी किचेनका अध्यक्ष डा जया लुईंटेलले सन्धानले इतिहास पत्रकारिता लेखनको काम सुरु गरेको भन्दै अहिले इतिहासको खोजी गर्न आँखीझ्याल खोल्ने काम सुरु भएको बताउनुभयो ।
नेपाली महिलाहरु अथवा हाम्रा आमा, हजुरआमाहरुको जीवनभोगाइ, सङ्घर्ष र अनुभवबाट आएका ज्ञानहरुलाई पनि प्राज्ञिक ज्ञान बनाइनुपर्छ भनेर विश्वविद्यालयहरुसँग सहकार्य गरिरहेको बताउनुभयो ।
द स्टोरी किचेनले Her-story लेखनको काम गरिरहेको भन्दै यो कामले इतिहासबाट पुरुषलाई हटाउने नभई महिलाहरुको योगदान, संघर्ष र भोगाइहरुलाई केन्द्रमा राख्ने काम गरिरहेको बताउनुभयो ।
द स्टोरी किचेनका कार्यकारी सदस्य निर्मला ज्ञवालीले फेलोसिपको सुरुवातदेखि पुस्तक विमोचनसम्म साथ दिने सबैलाई धन्यवाद दिनुहुँदै आगामी दिनमा पनि हरस्टोरी लेखनमा सबैको साथसहयोग पाइरहने विश्वास व्यक्त गर्दै द स्टोरी किचेनले पनि यसप्रकारको कार्यमा विश्वविद्यालयका विभिन्न विभाग तथा अन्य संघसंस्थासँग सहकार्य गरिरहने बताउनुभयो ।
त्यस्तै सन्धान फेलोसिप तथा पुस्तक प्रकाशनमा सहकार्य गरिरहेको त्रिवि लैङ्गिक अध्ययन केन्द्रीय विभागका प्रमुख जमुना शिवाकोटीले विभागले विगत ७/८ वर्षदेखि नै यसप्रकारको काममा सहकार्य गर्दै आएको भन्दै आगामी दिनहरुमा पनि सहकार्य भइरहने बताउनुभयो ।
द स्टोरी किचेनका कार्यक्रम तथा कार्यालय प्रमुख गार्डिका बज्राचार्यले नेपाली महिलाको वास्तविक भोगाइ र सामाजिक राजनीतिक परिवर्तनमा महिलाको योगदान र भूमिका जतिसुकै सशक्त भए पनि इतिहासको औपचारिक दस्तावेजमा सहायकको रुपमा आकलझुकल मात्रै पाइएको भन्दै ती अनदेखा गरिएका भोगाइ, सङ्घर्ष र ज्ञानलाई अभिलेख गरी पुस्तक सार्वजनिक गरिएको बताउनुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, "यो केवल एउटा पुस्तक सार्वजनिक कार्यक्रम मात्र नभएर, नेपालका विविध महिला आन्दोलन, तिनका संघर्ष, नेतृत्व, योगदान, अनुभव र ज्ञानलाई सहखोजी र सहलेखन मार्फत दस्तावेजीकरण गर्न सफल भएको एक सामूहिक प्रयासको उत्सव मनाइएको हो ।" 'सन्धान' द स्टोरी किचेनले सुरु गरेको महिलावादी अनलाइन पोर्टल हो ।
द स्टोरी किचेनले सन् २०२२ देखि हरेक वर्ष पत्रकार, लेखक तथा विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्दै आएका विद्यार्थीहरुका लागि 'सन्धान फेलोसिप' प्रदान गर्दै आएको छ ।
फेलोसिप अन्तर्गत पहिलो र दोस्रो ब्याचका २१ जना फेलो लेखकहरुले लेखेको आलेखहरुको सङ्ग्रह 'महिला आन्दोलनको सहखोजी : सन्धान सङ्ग्रह शृङ्खला १' सन् २०२४ मा प्रकाशित भइसकेको छ ।
प्रकाशित मिति: बुधबार, असोज १४, २०८३
